| Zrozumieć RZS |
|
Reumatoidalne zapalenie stawów atakuje ok. 1% dorosłych mieszkańców Europy Zachodniej i USA, kobiety trzykrotnie częściej niż mężczyzn. Oznacza to, że tą chorobą dotkniętych jest 20 mln osób na całym świecie, 8 mln w Europie Zachodniej i 400 tys. w Polsce. Przyczyny zachorowania nie są do końca poznane. Przypuszcza się, że pewną rolę odgrywają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Za wpływem genów przemawia wysoka zgodność zachorowań u bliźniąt jednojajowych (30-50%) i niska u rodzeństwa niebliźniaczego (2-3%) oraz częstsze występowanie rzs u osób z określonym genotypem (nosicieli allela DR4 i DR1 genu zgodności tkankowej HLA). Badania populacyjne przeprowadzane na całym świecie dowodzą, że dużą rolę odgrywają również czynniki środowiskowe. Do najczęściej typowanych czynników zalicza się zakażenia bakteryjne i wirusowe, szczególnie parwowirusem B-19 (DNA tego wirusa jest obecne w bardzo wielu próbkach szpiku chorych na rzs), palenie papierosów (ryzyko wystąpienia seropozytywnego rzs u palących papierosy nosicieli dwóch alleli kodujących wspólny epitop było 16-krotnie większe niż u osób niepalących ani niebędących nosicielami tych genów), stężenie hormonów płciowych (doustne tabletki antykoncepcyjne zmniejszają ryzyko rzs), a także stres, wysiłek fizyczny oraz urazy. Nie tylko stawy Nazwa "reumatoidalne zapalenie stawów" sugeruje, że zmiany obejmują wyłącznie stawy. Tak jednak nie jest. Rzs jest chorobą autoimmunologiczną, czyli z autoagresji. Oznacza to, że objawy są spowodowane nieprawidłowym rozpoznawaniem przez komórki układu odpornościowego tkanek własnych jako obce, co sprawia, że zmiany chorobowe mogą być rozsiane w całym organizmie. Najbardziej typowe lokalizacje zmian to stawy śródręczno-paliczkowe (u 90-95% chorych), i międzypaliczkowe bliższe (65-90%) oraz nadgarstka (80-90%), ale także łokciowy (40-50%), barkowy (50-60%), biodrowy (40-50%), kolanowy (60-80%), skokowe (50-80%), szyjnego odcinka kręgosłupa (33-50%) oraz skroniowo-żuchwowy (20-30%). Niestety, u 20-35% pacjentów guzki reumatoidalne pojawiają się także w tkankach miękkich, zwykle na przedramionach, w miejscach narażonych na ucisk (np. na piętach) oraz na palcach. Zmiany chorobowe pojawiają się także na błonach surowiczych, m.in. w płucach, w sercu, naczyniach i oku. W tkankach chorych na rzs często odkładają się złogi amyloidu AA, co może prowadzić do zespołu nerczycowego z białkomoczem lub nawet niewydolnością nerek. Stosunkowo często pojawiają się także powikłania laryngologiczne (ból, zaburzenia połykania, chrypka), osteoporoza i niedobory odporności, spowodowane neutropenią. Typy rzs Rzs jest chorobą o niejednorodnym obrazie klinicznym, a jej przebieg u poszczególnych osób może być różny. U części pacjentów choroba ma przebieg łagodny: we krwi nie stwierdza się czynnika reumatoidalnego, a po zastosowaniu leków modyfikujących przebieg choroby zmiany cofają się. U innych pacjentów choroba postępuje, ale leczenie spowalnia jej przebieg. Najgorsze rokowanie związane jest z wysokim początkowym mianem czynnika reumatoidalnego, złą reakcją na leki modyfikujące przebieg choroby, początkiem choroby w podeszłym wieku, wczesnym pojawieniem się nadżerek i wczesnym zajęciem dużych stawów, zapaleniem naczyń i błony naczyniowej oka. Skutki rzs Rzs jest chorobą o zmiennym przebiegu, w której występują okresy zaostrzeń i remisji. Choć objawy okresowo mogą się cofać, to choroba postępuje i nieleczona lub nieprawidłowo leczona nieuchronnie prowadzi do kalectwa. U pacjentów z rzs współczynnik umieralności jest nawet 2,5-krotnie wyższy niż w grupie kontrolnej, a oczekiwana długość życia skraca się o 5-10 lat. Ponad 40% osób dotkniętych tą chorobą umiera z powodu powikłań sercowo-naczyniowych. Wiele zgonów jest również spowodowanych nowotworami i złośliwymi chorobami limfoproliferacyjnymi, a także niewydolnością nerek (będącej powikłaniem amyloidozy), krwawieniami, infekcjami, zapaleniem płuc, zwichnięciem stawu szytowo-obrotowego, zmianami w płucach i sercu oraz zapaleniem naczyń. Śmiertelność w rzs o ciężkim przebiegu jest podobna jak w IV stadium ziarnicy złośliwej. Większość chorych, u których choroba ma charakter agresywny, traci sprawność w ciągu 20 lat choroby. Tylko 14% pacjentów jest w stanie pracować zawodowo. 80% jest dotkniętych jakąś postacią niespełnosprawności, a 84% wymaga opieki ze strony najbliższych. Postęp choroby można jednak spowolnić. Najważniejszą rolę ogrywa terapia lekami modyfikującymi przebieg choroby, fizjoterapia i leczenie żywieniowe. |
