| Problemy towarzyszące RZS |
|
Ból i obrzęk stawów nie są jedynymi objawami reumatoidalnego zapalenia stawów. Choroba ta atakuje cały organizm, powodując pozornie niezwiązane ze sobą dolegliwości, takie jak choroby układu krążenia, zaburzenia dermatologiczne, pulmunologiczne i okulistyczne, osteoporoza oraz depresja. Choroba zwyrodnieniowa Najbardziej typowym objawem rzs jest ból i obrzęk stawów, a także sztywność poranna i po dłuższym spoczynku. Zazwyczaj stan zapalny obejmuje stawy dłoni (śródręczno-paliczkowe, międzypaliczkowe bliższe, nadgarstka) i stóp (śródstopno-paliczkowe). Sprawność manualna chorego stopniowo się pogarsza, utrudniając wykonywanie codziennych czynności, takich jak zapinanie guzików, odkręcanie słoików czy kurków. Zarówno nasilenie zmian, jak i ich lokalizacja może się zmieniać nawet z dnia na dzień, co znajduje odzwierciedlenie w nazwie choroby (greckie słowo rheum oznacza płynąć, przepływać). U większości chorych jednak zmiany utrwalają się z czasem, prowadząc do zniekształceń, a stan zapalny zaczyna obejmować także stawy skokowe, kolanowe, biodrowe i szyjnego odcinka kręgosłupa. Choroby układu krążenia Reumatoidalnemu zapaleniu stawów często towarzyszy choroba wieńcowa. Niekiedy dochodzi również do właściwego zapalenia naczyń wieńcowych, które może prowadzić do zawału mięśnia sercowego. Pojawienie się guzków w mięśniu sercowym lub jego okolicach może spowodować uszkodzenie serca (i w efekcie zastoinową niewydolność serca), zaburzenia przewodnictwa lub niedomykalność zastawek. Stan zapalny może również pojawić się w osierdziu, wywołując dolegliwości bólowe lub tamponadę serca. Niekiedy zapalenie osierdzia przebiega bezobjawowo i jest rozpoznawane dopiero po wykonaniu badań obrazowych. Po wielu latach choroby mogą pojawić się zmiany zapalne w naczyniach krwionośnych. Objawy zaburzeń zależą od średnicy naczyń objętych zapaleniem. Zmiany w najdrobniejszych naczyniach ujawniają się pod postacią leukocytoklastycznego zapalenia naczyń (osutka plamicza), neuropatii czuciowej (zaburzenia odczuwania bodźców), ognisk niedokrwiennych w obrębie opuszki palców, zgorzeli, owrzodzeń skóry lub martwiczego zapalenia twardówki. Zmiany w naczyniach średniego kalibru mogą wywoływać objawy podobne do niedrożności naczyń zaopatrujących narządy wewnętrzne, w tym tętnice wieńcowe, płuca i mózg. Zaburzenia w wytwarzaniu krwinek U około 1% chorych z rzs występuje tzw. zespół Felty`ego, charakteryzujący się obecnością czynnika reumatoidalnego we krwi, neutropenią (zmniejszeniem liczby neutrofili) oraz powiększeniem śledziony; niekiedy obserwuje się również małopłytkowość (niedobór płytek krwi). Konsekwencją tego zespołu są niegojące się owrzodzenia i zwiększone ryzyko rozwoju chłoniaków nieziarniczych, a także wysokie ryzyko nawracających zakażeń bakteryjnych. Dużym problemem są także działania niepożądane leków. Efektem ubocznym terapii może być trombocytopenia i leukocytoza oraz osłabienie odporności (leki stosowane w rzs hamują aktywność układu odpornościowego). Osteoporoza U większości chorych reumatoidalnemu zapaleniu stawów towarzyszy osteoporoza, najczęściej okołostawowa. Jest ona spowodowana zwiększoną aktywnością komórek kościogubnych (osteoklastów), za którą odpowiedzialne jest działanie interleukiny 6 (IL-6 ) i ligandu RANK oraz zmniejszona aktywność fizyczna. Przypuszcza się, że pewną rolę odgrywa również i leczenie glikokortykosteroidami, jednak niektóre badania wykazują, że terapia tą grupą leków w rzeczywistości zmniejsza osteopenię. Depresja Wielorakie objawy chorobowe ze strony różnych układów oraz zaburzenia ogólne (wycieńczenie, ból, gorączka, chudnięcie) sprawiają, że pacjenci dotknięci rzs często popadają w depresję. Szacuje się, że ok. 20% pacjentów z rzs dotkniętych jest również tą chorobą. Przyczyną złego stanu psychicznego pacjentów są również przekonanie, że rzs jest chorobą nieuleczalną. Rzeczywiście, medycyna obecnie nie potrafi przywrócić zdrowia pacjentowi dotkniętemu tym schorzeniem, potrafi jednak spowolnić rozwój choroby. Jeszcze 20 lat temu po 2 latach średnio połowa pacjentów z rzs była częściowo niepełnosprawna, a po 10 latach u połowy chorych stwierdzani III lub IV stopniem niepełnosprawności (ograniczenie aktywności lub całkowita zależność od osób trzecich). Od momentu wprowadzenia terapii biologicznych perspektywy chorych poprawiły się, ale rokowanie zależy od szybkości wprowadzenia leków modyfikujących przebieg choroby. Depresję trzeba leczyć zawsze, ale zwalczenie tej choroby jest szczególnie ważne u pacjentów z rzs, ponieważ zaniedbywanie leczenia i aktywności fizycznej, występujące u pacjentów z depresją, przyspiesza rozwój rzs i pogarsza rokowanie. |
