Nie ma chyba osoby, która nie wiedziałaby, jak ważne dla zdrowia jest spożywanie odpowiedniej ilości witamin. Nawet, jeśli nie wiemy, za co która z nich odpowiada, zdajemy sobie sprawę z tego, że ich niedobór wywołuje liczne choroby. Jednak od czasu odkrycia witamin i opisania funkcji każdej z nich w organizmie naukowcy odkryli również inne związki, które - podobnie jak witaminy - nie są syntetyzowane w organizmie człowieka i których niedobór wywołuje równie poważne konsekwencje jak awitaminoza. Należą do nich niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), do których zalicza się m.in. kwasy omega-3.

Co to są kwasy omega-3?
Kwasy omega-3 to organiczne wielonienasycone kwasy tłuszczowe pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego. W odniesieniu do organicznych związków chemicznych słowo "nienasycone" oznacza, że pomiędzy atomami węgla tworzącymi główny szkielet cząsteczki występują wiązania podwójne (w nasyconych kwasach tłuszczowych są one pojedyncze). Symbolem omega oznacza się zmetylowany koniec łańcucha węglowego, przeciwległy do grupy karboksylowej. Liczba 3 oznacza, że pierwsze wiązanie podwójne znajduje się między 3 a 4 węglem od końca omega, natomiast w kwasach omega-6 znajduje się ono między 6 a 7 węglem.

Dlaczego kwasy omega-3 są tak ważne dla organizmu?
Większość kwasów tłuszczowych pełni w organizmie funkcję budulca oraz magazynu energii. Choć strukturalna funkcja tłuszczów kojarzy się zwykle tylko z tkanką tłuszczową, to trzeba pamiętać, że kwasy tłuszczowe stanowią podstawowy budulec błon komórkowych. Do NNKT należy ok. 40% tłuszczów plazmalemmy. Wwarunkują wiele jej właściwości fizycznych, pośrednio wpływając na funkcjonowanie białek błonowych, a przez to - całokształt funkcjonowania komórki. Dowiedziono na przykład, że zmniejszenie zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych w błonie komórkowej hamuje aktywność endocytarną makrofagów. Obrazowo mówiąc oznacza to, że w wyniku niedoboru NNKT komórki żerne ("odkurzacze" pochłaniające wszystko, co zostało rozpoznane jako niebezpieczne lub niepotrzebne) tracą apetyt i gorzej spełniają swoje obronne funkcje.
Niektóre NNKT są również prekursorami cząsteczek sygnałowych (hormonów tkankowych), za pomocą których rozproszone po całym organizmie komórki układu odpornościowego komunikują się między sobą. Z NNKT, a dokładniej z kwasu arachidonowego, DGLA i EPA powstają m.in. prostaglandyny, tromboksany i leukotrieny. To m.in. dzięki tym właściwościom kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6 mogą oddziaływać na procesy zapalne. Dotychczas stwierdzono, że NNKT zmniejszają przyleganie leukocytów do ściany naczynia (przez co trudniej im przedostać się do tkanek i rozniecać tlący się tam stan zapalny) i zwiększają aktywność tkankowego aktywatora plazminogenu (usuwającego patologiczne złoża włóknika w stawach objętych zmianami reumatycznymi). Wiadomo również, że duże spożycie kwasu gamma-linolenowego hamuje proces zapalny dzięki zwiększaniu stężenia prostaglandyn 1, zmniejszających aktywność leukocytów.
Oddziaływanie NNKT na organizm jest jednak tak różnorodne, że konsekwencją ich niedoboru jest również wiele innych zaburzeń, m.in. zahamowanie wzrostu, uszkodzenie skóry i nerek oraz bezpłodność. Kwas DHA jest składnikiem serotoniny i dopaminy, nazywanych "hormonami szczęścia", może więc korzystnie wpływać na samopoczucie osób z obniżonym nastrojem.
Kwasy omega-3 wywierają również wieloraki dobroczynny wpływ na układ krążenia. Zmniejszają ryzyko nagłego zgonu sercowego u osób po zawale mięśnia sercowego, zapobiegają napadom częstoskurczu komorowego, zmniejszają stężenie triglicerydów, spowalniają akcję serca, zmniejszają agregację płytek krwi, zmniejszają ryzyko udaru mózgu, hamują progresję choroby wieńcowej, redukują odsetek ostrych zespołów wieńcowych i zabiegów rewaskularyzacyjnych u osób leczonych statynami. Znaczenie roli kwasów omega-3 doceniły: prestiżowe amerykańskie stowarzyszenie American Heart Association, European Society of Cardiology i Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej.

Omega-3 a omega-6
Podczas gdy kwasy tłuszczowe omega-3 łagodzą procesy zapalne, to kwasy omega-6 je nasilają. Z kwasu arachidonowego (omega-6) powstają cytokiny prozapalne: interleukina 6 (IL-6) i czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-alfa). Do zachowania zdrowia niezbędne jest zachowanie właściwych proporcji między tymi dwoma klasami związków. Niestety, we współczesnej diecie, bogatej w czerwone mięso i ubogiej w produkty roślinne, stosunek kwasów omega-6 do omega-3 nie wynosi już 1:1, ale nawet 10:1. Tymczasem badania dowodzą, że nadmierne spożycie kwasów omega-6 w stosunku do omega-3 zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej serca, chorób autoimmunologicznych i nowotworów.