• 1.

    Co to jest cholesterol i jaką pełni funkcję w organizmie człowieka? 

    Cholesterol to substancja tłuszczowa, która występuje w organizmie człowieka i pochodzi częściowo z pokarmu, w większości jednak jest syntetyzowany we własnych komórkach. To związek należący do steroidów, o dużym znaczeniu w przemianie materii.

    Cholesterol jest niezbędny do produkcji licznych hormonów, kwasów żółciowych oraz witaminy D. Jest to substancja ważna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak tylko niewielka jego część zaspokaja zapotrzebowanie. Nadmiar cholesterolu przyczynia się do rozwoju miażdżycy i dlatego wpływa niekorzystnie na organizm.

    2.

    Czy każdy rodzaj cholesterolu jest groźny?

    Nie, gdyż wyróżniamy dwa podstawowe typy cholesterolu - „dobry cholesterol” (zwany cholesterolem HDL) który ma dobroczynne działanie na nasz organizm i „zły cholesterol” (cholesterol LDL), który wspomaga rozwój choroby miażdżycowej.

    Cholesterol we krwi transportowany jest w związkach biłakowo-lipidowych zwanych lipoproteinami.

    Lekarze uwagę przywiązują przede wszystkim do poziomu cholesterolu LDL i HDL, oraz triglicerydów.

    Lipoproteiny o małej gęstości LDL („zły cholesterol”) odkładają się w naczyniach wieńcowych przez co są odpowiedzialne za rozwój miażdżycy, natomiast lipoproteiny o dużej gęstości HDL („dobry cholesterol”) przenoszą cholesterol z naczyń wieńcowych do wątroby, czyli docelowo chronią przed rozwojem miażdżycy. Dlatego warto kontrolować poziom cholesterolu i pamiętać, aby wartość poziomu cholesterolu LDL obniżać, natomiast poziom cholesterolu HDL podwyższać.

     

    3.

    Co to są triglicerydy i jaką pełnią rolę w funkcjonowaniu organizmu?

    Triglicerydy to rodzaj tłuszczów wytwarzanych przez wątrobę lub spożywanych w diecie. Zawarte w spożywanym tłuszczu triglicerydy są wchłaniane w jelicie i dostają do krwi. Triglicerydy służą do magazynowania energii pochodzącej z pożywienia, są odkładane w komórkach tłuszczowych i tylko niewielka ich część dostaje się do krwioobiegu. Ich poziom jest niezależnym czynnikiem rozwoju miażdżycy, dlatego należy regularnie badać ich poziom, podobnie jak cholesterolu.

    4.

    Jak powstaje miażdżyca i co to jest?

    Miażdżyca polega na odkładaniu się cholesterolu i innych lipidów w tętnicach. Tam dochodzi do nagromadzenia a następnie do wapnienia, które powoduje zwężenie światła tętnic przez co w efekcie stają się one mniej elastyczne, w dalszym etapie może dojść do zamknięcia światła naczynia, co sprzyja powstaniu zakrzepów. Pęknięcie nagromadzonego zakrzepu prowadzi do udaru, zawału serca lub martwicy kończyn.

    5.

    Czy obniżając poziom cholesterolu można zmniejszyć ryzyko zawału serca i miażdżycy?

    Zdecydowanie tak. Wysoki cholesterol to jeden z czynników sprzyjających powstawaniu chorób naczyniowo-sercowych. Obniżając czynniki ryzyka lub je eliminując zmniejszamy ryzyko i/lub zapobiegamy chorobie. Należy regularnie badać poziom cholesterolu i w przypadku wystąpienia nawet granicznych norm już starać się o zmniejszenie poziomu cholesterolu LDL i podwyższania cholesterolu HDL.

    Oczywiście mamy do dyspozycji wiele leków, które skutecznie obniżają cholesterol. Natomiast należy pamiętać, że wiele badań klinicznych wykazało skuteczność w obniżeniu cholesterolu również diety czy też aktywności fizycznej. Dzięki obniżeniu cholesterolu zmniejszamy ryzyko chorób serca w tym zawałów i udarów, a w konsekwencji poprawiamy jakość naszego życia i przedłużamy je

     

    6.

    Kiedy podawać leki obniżające cholesterol?

    Zawsze o tym decyduje lekarz na podstawie aktualnych wyników badań. W przypadku gdy lekarz stwierdzi podwyższony poziom cholesterolu lub występują objawy choroby sercowo-naczyniowej, lub została zdiagnozowana choroba metaboliczna. W tych przypadkach podaje się leki obniżające poziom cholesterolu i triglicerydów we krwi. Natomiast nigdy nie należy zapominać o odpowiedniej niskocholesterolowej diecie.

    7.

    Jak wpływa czosnek na poziom cholesterolu?

    Czosnek wykazuje korzystne działanie w walce z miażdżycą i w obniżaniu poziomu cholesterolu. Obniża stężenie cholesterolu LDL ”złego cholesterolu” poprzez hamowanie enzymu biorącego udział w syntezie cholesterolu. Dodatkowo czosnek ma korzystny wpływ na serce i układ krążenia. Poprawia elastyczności ścian naczyń przez co zapobiega twardnieniu i usprawnia pracę obwodowego układu krążenia. Wykazuje również działanie przeciwagregacyjne, dzięki temu zmniejsza ryzyko zawału. W wielu badaniach wykazano skuteczność preparatów czosnkowych w obniżaniu cholesterolu, a szczególnie jego frakcji LDL. Jeśli zapach czosnku jest dużym ograniczeniem w stosowaniu, można sięgnąć po wygodne kapsułki zawierające czosnek bezzapachowy.

    8.

    Jakie znaczenie mają kwasy omega-3 w profilaktyce przeciwmiażdżycowej i chorób serca?

    W licznych badaniach klinicznych wykazano, że kwasy omega-3 mogę spełniać istotną rolę w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych. Ochronne działanie kwasów omega-3 uzyskuje się w przypadku dawek ok. 1g/dziennie.

    Kwasy omega-3 zmniejszają agregację płytek krwi i tworzenie zakrzepów, poprawiają elastyczność ścian naczyń krwionośnych. Wykazują działanie które zmniejsza stężenie triglicerydów, obniża ciśnienie. Wykazują także działanie antyarytmiczne, przeciwzapalne i wpływają na poprawę elastyczności ścian żylnych.

     

    9.

    Czy stosowanie kwasów omega-3 jest bezpieczne?

    Tak. Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) w Stanach Zjednoczonych kontrolująca badania kliniczne, promocję oraz sprzedaż leków i żywności na rynku amerykańskim uznaje za bezpieczne stosowanie nawet 3 g omega-3 dziennie. FDA uważa, że stosowanie kwasów omega-3 może obniżyć ryzyko chorób serca i układu krążenia. FDA zezwoliło na stosowanie takiego oświadczenia producentom kwasów omega-3.

    10.

    Ile kwasów omega-3 powinno się spożywać dziennie?

    Wiele badań naukowych, które przeprowadzono z użyciem kwasów omega-3 ma dziś swój oddźwięk w postaci rekomendacji tak znamienitych grup ekspertów kardiologicznych jak Europejskie i Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC i AHA). Jest to swoista nowość w dziedzinie zaleceń, gdyż zazwyczaj dotyczą one leków. Jednak dowody naukowe okazały się tak silne i przekonywujące, że ESC i AHA zaleca stosowanie kwasów omega-3. Szczególną grupą są tu osoby po przebytym zawale, którym zaleca się w celu zmniejszenia ryzyka kolejnego zawału. Natomiast osoby z grup ryzyka, powinny spożywać większą dawkę kwasów omega-3 2 g dziennie.

     

    11.

    Czy stosowanie ryb jest bezpieczne, skoro kumulują dużo zanieczyszczeń?

    W ostatnim czasie podnosi się rolę toksycznych związków, które mogą się kumulować w niektórych gatunkach ryb (m.in. związki rtęci, dioksyny, polichlorowane bifenyle).

    Kupując ryby, warto więc sięgać po sprawdzonych producentów, podobnie jak w przypadku suplementów zawierających oleje rybie. Są one specjalnie oczyszczane oraz badane na zawartość tych szkodliwych związków, dlatego ich stosowanie jest bezpieczne.

     

    12.

    Co to jest nadciśnienie tętnicze i jak do niego dochodzi?

    Nadciśnienie to stan, w którym ciśnienie tętnicze jest wyższe niż w ustalonej normie. Częstą przyczyną nadciśnienia jest miażdżyca oraz złe działanie układu regulacji ciśnienia. Rozróżnia się nadciśnienie tętnicze pierwotne i wtórne.

     

    Nadciśnienie tętnicze pierwotne dotyczy ok. 95% przypadków, stan ten nie jest związany z konkretną jednostką chorobową i ciężko doszukiwać się jednoznacznych przyczyn.

    Nadciśnienie tętnicze wtórne występuje tylko w ok. 5% przypadków i jest już objawem konkretnej choroby, lub jednym z objawów. Do najczęstszych przyczyn zalicza się choroby nerek i tętnic nerkowych, guzy kory i rdzenia nadnerczy oraz zwężenie cieśni aorty.

     

    Należy pamiętać, iż nadciśnienie tętnicze jest wielkim zagrożeniem dla zdrowia, gdyż zwiększony napór krwi na ścianki tętnic przyspiesza procesy miażdżycowe, co w konsekwencji może doprowadzić do zawału lub udaru mózgu. A niestety z badań NATPOL i NATPOL PLUS wynika, że na nadciśnienie tętnicze cierpi aż 8 mln Polaków!!!

     

    13.

    Czego nie lubi cholesterol, a co mu sprzyja?

    Profilaktyka miażdżycy polega przede wszystkim na eliminacji czynników ryzyka. Odpowiednio skomponowanie menu, przestrzeganie zasad diety antycholesterolowej, wzmożenie aktywności poprzez wykonywanie codziennych ćwiczeń fizycznych, to kluczowe formy profilaktyki.

    Lubi – czynniki sprzyjające obniżeniu cholesterolu

    • Aktywność fizyczna (regularna aktywność fizyczna zmniejsza stężenia cholesterolu LDL „złego cholesterolu”, oraz cholesterolu całkowitego). Aktualnie zaleca się codzienne 30-minutowe ćwiczenia o nasileniu umiarkowanym.

    • Zmianę nawyków żywieniowych i rzucenie palenia – przejście na dietę antycholesterolową

    • Dieta bogata w jednonienasycone kwasy tłuszczowe MUFA (mono-unsaturatedfattyacids), których źródłem są np. oliwa z oliwek

    • Dieta bogata w wielonienasycone kwasy tłuszczowe PUFA (poly-unsaturatedfattyacids) , a w szczególności kwasy EPA i DHA, których głównym źródłem są tłuste ryby morskie

    • Sterole i stanole roślinne, które są składnikiem błon komórek roślinnych (zmniejszają stężenie cholesterolu).

    • Dieta bogata w błonnik (zmniejsza stężenie cholesterolu LDL „złego cholesterolu”)

     

    Nie lubi – czynniki sprzyjające wzrostowi cholesterolu

    • Nadwagi i otyłości (wskaźnik BMI powyżej 25)

    • Nikotyny (powoduje wzrost cholesterolu LDL „złego cholesterolu” oraz wzmaga produkcję triglicerydów)

    • Nadmiernego stresu (może powodować wzrost cholesterolu LDL „złego cholesterolu”)

    • Braku aktywności fizycznej.

    • Diety bogatej w nasycone kwasy tłuszczowe (zwiększają stężenie cholesterolu LDL „złego cholesterolu”)

    • Diety bogatej w izomery trans nienasyconych kwasów tłuszczowych (zwiększają stężenie cholesterolu LDL „złego cholesterolu” oraz powodują zmniejszenie stężenia cholesterolu HDL „dobrego cholesterolu”)

    • Alkohol w nadmiernej ilości nasila trójglicerydemię

    • Węglowodany zwiększają stężenie triglicerydów (należy ograniczyć spożycie węglowodanów łatwo przyswajalnych)

     

    14.

    Kogo dotyczy miażdżyca?

    Miażdżyca występuje w każdym wieku, dotyczy zarówno kobiet jak i mężczyzn. Najczęściej jednak zmiany miażdżycowe i towarzyszące choroby obserwuje się u mężczyzn po 40 roku życia. Osoby narażone na wystąpienie miażdżycy, to takie które prowadzą niezdrowy tryb życia - stosują dietę bogatą w tłuszcze nasycone, nie przestrzegające racjonalnych zasad zdrowej diety, osoby palące papierosy, osoby z nadwagą i otyłe (wskaźnik BMI powyżej 25). W szczególności otyłość brzuszna sprzyja powstawaniu miażdżycy.

    Ponad to, osoby chorujące na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę (szczególnie typu 2) oraz z niedoczynnością tarczycy są dodatkowo zagrożone rozwojem miażdżycy.

    Miażdżyca jest chorobą bardzo podstępną i może zacząć się rozwijać już w okresie…płodowym, a przyczynia się do tego niewłaściwa dieta przyszłej mamy, a potem niewłaściwe odżywianie w okresie niemowlęcym.

     

    15.

    Jakie choroby mogą powodować przyspieszenie miażdżycy?

    Wiadomo, iż niektóre choroby mogą być czynnikiem przyspieszającym rozwój miażdżycy.

    Nadciśnienie tętnicze, ponieważ przyspiesza przenikanie cholesterolu LDL („złego cholesterolu”) przez ścianę komórek błony wewnętrznej tętnic i tworzeniu blaszki miażdżycowej.

    Cukrzyca, w szczególności typu 2. Choroba ta dotyczy zwykle osoby z nadwagą lub otyłej, z wysokim wskaźnikiem BMI. I wreszcie osoby z niedoczynnością tarczycy, co wiąże się z większym stężeniem cholesterolu we krwi. Osoby ze zdiagnozowanymi ww. chorobami powinny regularnie badać poziom cholesterolu i odwiedzać lekarza, w celu ustawienia terapii lekami zmniejszającymi poziom cholesterolu we krwi.

     

    16.

    Dlaczego nadciśnienie tętnicze przyśpiesza rozwój zmian miażdżycowo-zakrzepowych w naczyniach tętniczych?

    U osób z wyższym ciśnieniem cholesterol zgromadzony w cząsteczkach lipidowych łatwiej przenika do ściany tętnic. Dzieje się tak dlatego, gdyż krew w której znajdują się cząstki lipidowe z większą siłą i ciśnieniem krąży w organizmie. Ten nacisk prowadzi również do mikrourazów, co w efekcie może nasilać zmiany prozakrzepowe. A im większe stężenie cholesterolu większe ryzyko zakrzepów, tym większe narażenie na postęp zmian miażdżycowych, a więc także zawały i udary.

Definicje i klasyfikacja wartości ciśnienia tętniczego (mm Hg)

Wytyczne z 2007 r. dotyczące nadciśnienia tętniczego wg European Society of Hypertension (ESH) i European Society of Cardiology (ESC)

Kategoria Skurczowe  Rozkurczowe
optymalne <120 i <80
prawidłowe 120-129 i(lub) 80-84
wysokie prawidłowe 130-139 i(lub) 85-89
nadciśnienie stopnia 1 140-159 i(lub) 90-99
nadciśnienie stopnia 2 160-179 i(lub) 100-109
nadciśnienie stopnia 3 ≥180 i(lub) ≥110
izolowane nadciśnienie skurczowe ≥140 <90
       
       
Prawidłowe poziomy cholesterolu:
       
Pacjenci bez obciążeń       
       
cholesterol całkowity <190mg/dl     
LDL <115mg/dl     
       
Pacjenci z obciążeniem (z chorobami sercowo-naczyniowymi i cukrzycą)
       
cholesterol całkowity <175mg/dl     
rekomendowany LDL <100mg/dl; optymalny <70mg/dl    
       
HDL*      
mężczyźni >40mg/dl    
kobiety >46mg/dl    
       
triglicerydy* <150mg/dl     
       
*nie ma zróżnicowania ze względu na pacjentów bez i z obciążeniem
       
Źródła pochodzenia wytycznych dotyczących poziomu cholesterolu:
       
De Backer G. et al.: European guidelines on cardiovascular disease prevencion in clinical practise. European Heart Journal. 2003,24:1601-1610.
       
Grundy et al.: Implications of Recent Clinical Trials for the National Cholesterol Program Adult Treatment Panel III Guidelines. Circulation. 2004,7:227-239.